Wist je dat je als fietser altijd een vergoeding krijgt voor je lichamelijke letsels als je wordt aangereden door een motorvoertuig? Ook als je zelf in fout bent? Of dat je een aanrijdingsformulier beter niet overhaast invult? En dat je maar beter zorgt dat je gezinspolis in orde is? Fietsadvocaat Marc Peeters legt uit waar het voor fietsers vaak misloopt én hoe je problemen voorkomt.
Marc Peeters pendelt zelf elke dag met de fiets van Schoten naar zijn advocatenkantoor op het Kiel in Antwerpen. Goed voor 34 kilometer heen en terug. Hij is een fervent fietser, maakt fietsvakanties met de tandem, rijdt wielertochten en trekt er geregeld op uit voor meerdaagse trektochten. Toch was het een eigen fietsongeval dat hem ertoe bracht zich te specialiseren in fietsrecht.
“Na een ongeval tijdens een groepsrit merkte ik hoe kwetsbaar je als fietser bent. Niet alleen lichamelijk, maar ook juridisch. En ik ben dan nog advocaat. Ik vroeg me af hoe mensen zonder juridische kennis zoiets moeten aanpakken.”
“Het ging om een valpartij die veroorzaakt werd door iemand die zich onvoorzichtig gedroeg. De verzekering vond dat je als fietser in groep nu eenmaal bepaalde risico’s aanvaardt. Daar was ik het niet mee eens. Vanuit die discussie ben ik me verder gaan verdiepen in het fietsrecht. Zo ontstonden Fietsadvocaten en het kennisplatform Fietsongeval.be.”
Merkte je dat er nood was aan die expertise?
“Absoluut. De Fietsersbond was er meteen enthousiast over. Leden kunnen via hun lidmaatschap gratis juridisch advies krijgen na een fietsongeval. Ook allerlei organisaties die verkeersveiligheid promoten schakelen me regelmatig in voor infosessies bij bedrijven. Daar leg ik uit welke regels voor fietsers gelden, aan welke wettelijke vereisten een fiets moet voldoen en wat je precies doet wanneer je betrokken raakt bij een ongeval.”
Wat is volgens jou de belangrijkste voorbereiding voor elke fietser?
“Zorg eerst en vooral dat je goed verzekerd bent. Voor een auto is een verzekering verplicht. Voor een fiets niet. Daarom is een gezinspolis zo belangrijk. Die is eigenlijk de BA-verzekering van de fietser.”
“Ben je zelf aansprakelijk voor een ongeval, dan vergoedt de gezinspolis de schade van de tegenpartij. Toch zien we nog altijd veel mensen zonder gezinspolis. Bijvoorbeeld na een scheiding, wanneer men vergeet opnieuw zo’n polis af te sluiten. De gevolgen kunnen groot zijn. We behandelen momenteel een dossier waarin ruim 35.000 euro schade wordt gevorderd na een ongeval veroorzaakt door fietsende kinderen. Hun ouders hadden geen gezinspolis. Dat zijn financiële drama’s.”
“Daarnaast bestaan er nog aanvullende verzekeringen, zoals een schade- en diefstalverzekering of een ongevallenverzekering. Die hoeven niet duur te zijn. Zo bieden Cycling Vlaanderen en de Vlaamse Wielrijdersbond een beperkte maar nuttige familiale polis aan voor ongeveer 40 euro per jaar. Daarmee krijg je onder meer je lichamelijke schade en zelfs ambulancekosten terugbetaald, ook zonder discussie over de aansprakelijkheid. Zelfs wanneer je tijdens het woon-werkverkeer beschermd wordt door de arbeidsongevallenwet, is het nuttig extra polissen af te sluiten want niet alle schade wordt door deze wet vergoed. Een goede verzekeringsmakelaar is daarbij goud waard.”
Ben je als fietspendelaar niet automatisch verzekerd via je werkgever?
“Meestal wel, op voorwaarde dat je de normale weg naar het werk neemt. Dat is doorgaans de kortste of de veiligste route. Maar stel dat je onderweg nog even langs de winkel rijdt of je kind naar de crèche brengt en daarvoor moet omrijden. Dan kan discussie ontstaan. Was die omweg noodzakelijk? Dat soort situaties zorgt soms voor problemen.”
Wat doe je best onmiddellijk na een fietsongeval?
“Eerst en vooral: zorg voor je veiligheid. Kijk of je zelf in orde bent en of er medische hulp nodig is. Ben je gewond, verwittig dan altijd de politie.”
“Na een ongeval zit je vol adrenaline. Net daarom raad ik aan om niet overhaast een Europees aanrijdingsformulier in te vullen. Dat document is erg belangrijk voor de beoordeling van de aansprakelijkheid. Je moet de juiste vakjes aankruisen én een correcte situatieschets maken. Dat is niet eenvoudig wanneer je net gevallen bent.”
“Voel je je onzeker of vertrouw je de situatie niet helemaal, wissel dan gewoon de gegevens uit en laat de verdere afhandeling aan de verzekeraars over. Dat is beter dan iets te ondertekenen waarmee je jezelf ongewild benadeelt. En kan het, maak dan zoveel mogelijk foto’s van de plaats van het ongeval, de verkeerssituatie, de signalisatie en de betrokken voertuigen.”
Wat als je als fietser zelf in fout bent?
“Dat verandert niets aan één belangrijk principe. Word je als fietser aangereden door een motorvoertuig, dan vergoedt de verzekering van dat voertuig altijd de lichamelijke schade en de daaruit vloeiende gevolgen zoals inkomstenverlies en kledijschade. Daarvoor speelt de schuldvraag geen rol. De fietser is in dat geval de zwakke weggebruiker. Zelfs wanneer je zelf door het rood bent gereden, heb je recht op die vergoeding. Dat is geregeld in artikel 29bis van de WAM, de Wet betreffende de verplichte Aansprakelijkheidsverzekering inzake Motorrijtuigen.”
“Wie uiteindelijk aansprakelijk is voor het ongeval, kunnen we nooit meteen zeggen. Daarvoor moet het volledige dossier onderzocht worden: het proces-verbaal, de aanrijdingsformulieren, eventuele getuigenverklaringen… Pas daarna kan de aansprakelijkheid correct beoordeeld worden.”
Belanden veel fietsongevallen uiteindelijk voor de rechter?
“Meestal niet. Verzekeringsmaatschappijen proberen een dossier eerst onderling af te handelen. Daar bestaan duidelijke afspraken over. Toch woedt daar vandaag een discussie over.”
“Momenteel komt een advocaat vaak pas in beeld wanneer de verzekeraars er onderling niet uit raken. Nochtans zien wij geregeld dossiers waarvan we denken dat ze vanaf het begin anders aangepakt hadden kunnen worden. Daarom loopt er nu een procedure die moet uitmaken of slachtoffers al vanaf het eerste moment recht moeten krijgen op juridische bijstand. Dat kan de verzekeringspremies wel duurder maken, maar het zou fietsers ook beter beschermen.
Zie je de laatste jaren nieuwe tendensen in fietsongevallen?
“Er zijn alleszins meer ongevallen waarbij fietsers betrokken zijn, omdat er ook veel meer gefietst wordt. Opvallend is vooral de stijging van ongevallen tussen fietsers onderling. Op fietssnelwegen en tweerichtingsfietspaden rijden vandaag schoolgaande kinderen, recreatieve fietsers, e-bikes, speedpedelecs en wielertoeristen door elkaar. De snelheidsverschillen zijn soms erg groot.”
“Persoonlijk zou ik de maximale ondersteuning van e-bikes optrekken van 25 naar 30 kilometer per uur en die van speedpedelecs verlagen van 45 naar 40 kilometer per uur. Dat zou volgens mij al een stuk veiliger zijn.”
Wat zijn de belangrijkste oorzaken van fietsongevallen?
“Veel mensen vertrekken eigenlijk te onvoorbereid met de fiets. Wie bijvoorbeeld met hoge snelheid afdaalt op een Ardens helling of tussen het autoverkeer rijdt, moet voldoende ervaring hebben. Ook de kennis van de wegcode kan beter. Je hebt geen rijbewijs nodig om te fietsen en dat merk je. Sommige fietsers denken ten onrechte dat ze altijd voorrang hebben. Anderen halen plots in zonder achterom te kijken of richting aan te geven.”
“Daarnaast blijven er ook klassieke gevaren. Bestuurders die zonder te kijken hun portier openen, auto’s die afslaan zonder een fietser op te merken, dodehoekongevallen… Dat zien we helaas nog altijd.”
“Mijn belangrijkste advies is daarom: wees proactief. Zie je een kruispunt naderen, een auto manoeuvreren of een drukke schoolomgeving, pas dan je snelheid aan. Ook dat speelt later een rol bij de beoordeling van een ongeval. Reed je bijvoorbeeld met een speedpedelec 37 kilometer per uur door een woonerf en gebeurt er iets? Dan kunnen zelfs de gegevens van je fietscomputer of Strava als bewijs gebruikt worden. Dat is al gebeurd, onder meer in een dodelijk ongeval in Viersel waarbij de fietscomputer in beslag werd genomen om de snelheid te controleren.”
